ضروت فراگیری زبان عربی در حوزه های علمیه

تجربه ثابت کرده که عرب زبانان مایل به فراگیری علوم از غیر عربها نیستند.(شوخی) لذا قرآن به زبان عربی نازل شد. با این که قم امّ القرای تشیع است، ولی علماء و طلاب فاضل آن قادر به تکلم به زبان عربی نیستند و به همین دلیل حوزه های اهل سنت حرف اول را در معرفی اسلام و معارف دین در جهان دارند.

برای بیشتر ملموس کردن ضرورت فراگیری زبان باید بگوئیم که زبان عربی، زبان رشته ی تحصیلی حوزه های علمیه است(همان طور که زبان فرانسه، زبان رشته حقوق است و زبان انگلیسی، زبان رشته پزشکی است). زبان عربی زبان پژوهشی در متون اصیل است، بیشتر مطالب دینی به زبان عربی است. زبان عربی، زبان تبلیغ دین است و با استفاده از زبان عربی می توان در رسانه ای است. بهترین راه برای ارتباطات جهانی و تعامل با سایر ادیان و مذاهب است. بد نیست متذکر شوم که در حوزه های علمیه اهل سنت بعد از اهتمام به حفظ قرآن یا شواهد قرانی در استدلال، بحث فراگیری زبان عربی بسیار مهم است، لذا از چین گرفته تا بوسنی هرزوگوین، تمام حوزه های اهل سنت برای زبان عربی همت مضاعف دارند و با این زبان با هم ارتباط بر قرار می کنند.

دوستی تعریف می کرد که از زبان یک مبلّغ موفق که به تمام قاره های جهان سفر کرده و به چند زبان آشنائی دارد، می گفت: انقلاب اسلامی بخاطر ندانستن زبان، انقلاب ایرانی شده.(یعنی فقط به درد  ایران می خورد).

اهمیت یادگیری یك زبان خارجی در راستای اهداف الهی و پسندیده را می توان از این حكایت شنیدنی كه حضرت آیت الله خرازی در كتاب روزنه هایی از عالم غیب نقل می كند به خوبی دریافت: ایشان از قول یكی از علمای معاصر به نام حجة الاسلام حاج شیخ محمد حسین فاضلی ابرقویی نقل می كند كه فرمودند: در منا بودم، دیدم شوق دارم از خیمه بیرون بروم، بیرون رفتم گویا به طرف مسجد خیف رفتم، به چادری رسیدم دیدم حضرت در آنجا تشرف دارند و ملل مختلف خدمتشان مشرف می شوند و با هر کدام به زبان خودشان صحبت می فرمایند و با من به زبان فارسی صحبت فرمودند، و فرمودند: این ها تشنه معارف دین هستند، چرا زبان های مختلف را فرا نمی گیرید تا معارف دینی را به آنان برسانید.(کتاب روزنه هایی از عالم غیب، حضرت آیت الله سید محسن خرازی، ص 39)

 

پرسش:  چرا عربی یاد می‌گیریم؟

پاسخ: زبان عربی به ‌عنوان زبان کتاب جاودان الهی یعنی قرآن کریم و میراث ارزشمند اسلامی یعنی کتاب‌های حدیثی،‌ تاریخی و تفسیری است. این زبان دارای ویژگی‌های خاصی مانند: تنوع در تعبیر، وسعت در لغات شیوا و رسا بودن آن می‌باشد و از همه مهم‌تر نماز خواندن ما و همچنین خواندن دعاهای وارده از معصومان  علیهم‌السلام با این زبان صورت می‌گیرد. کسانی که بخواهند بلا‌واسطه با حقیقت اسلام آشنا شوند و از زیبایی‌ها و ظرافت‌هایی که در کلام خدا و معصومان وجود دارد بهره‌مند شوند، لازم است که با این زبان آشنایی کامل داشته باشند.

در اصل16 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران آمده است: « از آنجا که زبان قرآن و علوم و معارف اسلامی، عربی است و ادبیات فارسی کاملا با آن آمیخته است، این زبان باید پس از دوره ابتدایی تا پایان دوره متوسطه ، در همه کلاس ها و در همه رشته ها تدریس شود. زبان عربی،  زبان تمدن مسلمانان در طول قرون متمادی بوده است. تجدید حیات علمی(رنسانس) اروپاییان با ترجمه کتابهای مسلمانان به لاتین آغاز شد. اگر بر این باوریم که گذشته، چراغ راه آینده است، باید بپذیریم که یادگیری این زبان، کلید آشنایی با فرهنگ عظیم اسلامی است.  برای رسیدن به قله های درخشان علوم، راهی جز فراگیری زبان عربی وجود ندارد. اگر جویای هویتی برای خود هستیم، باید با سابقه درخشان تمدن اسلامی آشنا شویم و بدانیم که چگونه مسلمانان در تمامی عرصه های علمی، آثاری را از خود به جای گذاشته اند. بدین وسیله می توانیم از کتابهای تاریخی و علمی و ادبی دانشمندان بزرگ ایران (خواه آنچه به زبان عربی نوشته شده یا به زبان فارسی باشد) که مایه افتخار این ملت است، بهره مند گردیم. زبان عربی، زبان مذهب است. قرآن کریم که دلهای مسلمین را به هم پیوند داده و نماز روزانه که عروج انسان را تا ملکوت اعلی ممکن ساخته، به زبان عربی است. همچنین انجام فریضه حج و زیارت مکانهای مقدس و مزار پیشوایان دین و خواندن ادعیه های مختلف، ایجاب می کند که تا حدودی با زبان عربی آشنایی یابیم. زبان عربی حلقه ارتباط و آشنایی نوباوگان ایران اسلامی با زبان وحی است.  بدون یادگیری این زبان، فهم زبان فارسی و درک شیرینی آن امکان ندارد، چرا که زبان دین و فرهنگ و ادب ما با زبان عربی آمیختگی فراوانی دارد. بیش از حدود یک سوم بسیاری از جملات فارسی را لغات و مشتقات و مصطلحات مختلف عربی تشکیل می دهد که درک و فهمیدن آنها، بدون آشنایی و تسلط کامل به زبان عربی امکان پذیر نیست و با مختصر مراجعه ای به فرهنگ های  لغت فارسی، این امر واضح  روشن می گردد.

بنابراین زبان عربی را به دلیل ریشه های عمیقی که در زبان ، فرهنگ و باورهای دینی و مذهبی ما دارد، به عنوان زبان دوم نمی خوانیم بلکه آن را به عنوان یک مکمل، در کنار زبان فارسی می گیریم و همیشه  همه جا، ارتقا و تعالی و یادگیری آن را برخود لازم شمرده ایم. زبان عربی، زبان ماست که مسلمانیم و زبان نیاکان مسلمان ایرانی ماست که در توسعه و ترویج این زبان و شناختن جزئیات و خصوصیات آن کوشیدند و در ساختن قواعد آن سهیم بودند تا به مقامی رسید که امروز در جهان دارد. زبان عربی، زبان خواندن خدا و خواندن کلام خدا در میان مردمانی از ساکنان کره زمین است که نزدیک به یک پنجم جمعیت آن را تشکیل می دهد. اگر این زبان را نیک بدانیم، کلام خدا را چنان می شنویم که خدای بزرگ خواسته تا آنگونه بشنویم و دریابیم و اگرخدای نکرده با وسوسه شیطانی، قفلی بر دلمان نهاده شده، گشوده شود و در قرآن چنانکه باید وشاید تدبر کنیم راه راست زندگی را از خواندن نسخه اصلی دستور زندگی که هیچ جانشینی ندارد، بازشناسیم و بر آن راه رویم. زبان عربی، نخستین زبان جهان اسلامی است و به بسیاری از زبانهای دنیای اسلام مانند زبان فارسی و ترکی وارد و با آنها پیوند و ارتباط دارد. بر این اساس می بینیم که ایرانیان در طول تاریخ بعد از اسلام، به فراگیری زبان عربی پرداخته و در این زمینه تفوق و برتری یافتند و بدان تالیف نموده اند و با تالیفات عربی خود پایه و اساس بسیاری از علوم عربی و اسلامی را بنیاد نهادند، از آن جمله : ابن سینا و تفتازانی و سید جرجانی و طوسی و دیگران.

همه اینها از فضل قرآن کریم است و به فضل قرآن، اسلام انتشار یافت و با انتشار اسلام و قرآن، زبان عربی منتشرگردید.  زبان عربی، زبانی دلنشین است که خدا آن را برگزید. قرآن با این زبان نازل شد. پیامبر الهی بدین زبان تکلم نمود. پیام های دعوت به دین اسلام به این زبان نگاشته شد و قاصدان، وظیفه خویش را در اقصی نقاط عالم به انجام رساندند. زبان عربی، بعنوان زبان رسمی اسلام است و ملتهای متمدن و غیر عرب ، فرهنگ و تمدن جدید اسلامی خویش را با فراگیری زبان عربی ، آغاز نمودند. 

از دیگر اهداف آموزش عربی این است:  امکان سخن گفتن روان و صحیح با این زبان در محیط های علمی تجاری فرهنگی و سیاحتی.  برقراری ارتباط با بیش از یک میلیارد مسلمان در سطح جهان و نیل به الگوی مترقی گفتگوی تمدن ها بویژه با ملت های شرقی.  فراهم آوردن زمینه مناسب برای به کارگیری و استفاده از زبان عربی در عرصه های کار و فعالیت همچون سازمان ها و نهاد های دست اندر کار در امور رسانه ای، مطبوعاتی، فرهنگی ، زیارتی، سیاحتی، تجاری، حقوقی، آموزشی، تبلیغاتی، و اطلاع رسانی و مانند این ها.

 امکان استفاده از شبکه های تلویزیونی و رادیویی، مجلات، روزنامه ها و سایت های اینترنتی عربی. و اين زبان يكي از عوامل وحدت در بين جوامع و ملل مختلف دنيا با بيش از يك ميليارد مسلمان گشته است.

نکته دیگر این که آموزش زبان عربي به منظور درك مفاهيم ديني و قرآني است همانطور كه مقام معظم رهبري فرمودند: «زبان عربي كليد معارف اسلامي است» لذا:

1- نيازهاي ديني درك و فهم قرآن و نهج‌البلاغه و صحيفه سجاديه، احاديث نبوي و احاديث امامان معصوم و كتب فقهي و كتب تفسير قرآن از ضرورتهاي آموزش زبان عربي است.

2- ارتباطات سياسي و تاريخي و اقتصادي و اجتماعي و ادبي… بسيار نزديك ميان ايرانيان و اعراب از گذشته تاكنون به علت هم‌جواري و دين مشترك از ديگر عوامل در بيان ضرورت آموزش عربي است.

3- كثرت سفرهاي زيارتي و سياحتي به سوريه و عراق و لبنان و عربستان و فلسطين و…

4- نياز دانشجويان رشته حقوق و الهيات و ادبيات به آشنايي با اين زبان

5-  مهم تر از همه اين است كه كسي نمي‌تواند زبان فارسي را بطور صحيح بياموزد مگر اينكه به زبان عربي آشنايي كامل داشته باشد چون بيش از يك سوم بسياري از جملات فارسي را لغات و مشتقات و مصطلحات مختلف عربي تشكيل مي‌دهد. نظير: «منت خداي را عزوجل كه طاعتش موجب قربتست و بشكر اندرش مزيد نعمت هر نفسي كه فرو مي‌رود ممد حياتست و چون برميآيد مفرح ذات پس در هر نفسي دو نعمت موجودست و بر هر نعمتي شكري واجب» (مقدمه گلستان سعدي شيرازي)

6- آشنايي با متون مختلف ديني به منظور بيان ارزش‌ها و مسائل اخلاقي به شيوه‌ي غيرمستقيم

7- تقويت توانايي درست‌خواني و روان‌خواني عبارت‌ها و متون ديني

8- آشناي با واژگان كثيرالاستعمال قرآني